Pilotażowy Program LEADER+

Termin „LEADER”, którego obecnie używa się coraz częściej w kontekście rozwoju obszarów wiejskich w Polsce oznacza po przetłumaczeniu z języka francuskiego (Liasom Entre Actions de Developpement L’Economie Rurale) Związki Między Działaniami na Rzecz Rozwoju Gospodarczego Obszarów Wiejskich i pochodzi od jednej z 4 Inicjatyw Wspólnotowych Unii Europejskiej (INTERREG III, URBAN II, LEADER + oraz EQUAL) – tj. programów pomocy finansowej uzupełniających główne interwencje Unii w ramach Funduszy Strukturalnych w latach 2000-2006. Ich głównym celem jest szukanie wspólnych rozwiązań dla wspólnych problemów występujących na całym terytorium Unii Europejskiej.

Po przystąpieniu Polski do Unii Europejskiej Inicjatywa Wspólnotowa LEADER+ nie pojawiła się w naszym kraju w formie funkcjonującej na Zachodzie, udało się jednak wprowadzić ją jako jedno z działań Sektorowego Programu Operacyjnego „Restrukturyzacja i modernizacja sektora żywnościowego i rozwój obszarów wiejskich”.

Program Leader - pełni rolę eksperymentu, którego celem jest wypracowanie i przetestowanie nowego, skuteczniejszego niż dotychczasowe, sposobu prowadzenia polityki rozwoju obszarów wiejskich Unii Europejskiej.

1. Leader I - 1991 - 1993 - sprawdzanie nowego modelu rozwoju obszarów wiejskich; zróżnicowanie gospodarki obszarów wiejskich
2. Leader II - 1994 - 1999 - upowszechnienie podejścia wg LEADER I; zaangażowanie 50% obszarów wiejskich; większa integracja działań
3. Leader + - 2000 - 2006 - wspomaganie wdrażania nowoczesnych strategii rozwoju terenów wiejskich, współpracy międzynarodowej i tworzenia sieci współpracy

Na realizację „Pilotażowego Programu LEADER+” w Polsce w latach 2004-2006 przeznaczonych jest 19 mln euro. Pomoc Programu przybiera postać refundacji 100% kosztów kwalifikowanych i korzystać z niej mogą wszystkie tereny wiejskie. Jednak niezbędnym i podstawowym warunkiem, aby skorzystać ze wsparcia Programu jest stworzenie lokalnego partnerstwa (LGD). Grupa ta powinna być reprezentacją społeczności danego terytorium. Zasięg jej działania powinien obejmować obszar minimum jednej gminy wiejskiej lub wiejsko-miejskiej, zamieszkiwany przez nie mniej niż 10 tys. i nie więcej niż 100 tys. mieszkańców. LGD musi posiadać osobowość prawną i być utworzona przez przedstawicieli miejscowych podmiotów należących do trzech różnych sektorów: sektora publicznego, czyli instytucji reprezentujących administrację rządową i samorządową, sektora społecznego (pozarządowego), do którego zalicza się organizacje zaangażowane w rozwiązywanie spraw społecznych, zatrudnienia, jakości życia, itp. oraz sektora ekonomicznego, do którego zalicza się podmioty gospodarcze (firmy, gospodarstwa rolne) oraz organizacje zrzeszające podmioty gospodarcze. Ponieważ w Polsce nie ma jeszcze grup spełniających wszystkie podane wyżej kryteria, na początek w ramach „Pilotażowego Programu LEADER+” przewiduje się przyznawanie pomocy na tworzenie takich grup (jest to tak zwany Schemat I). Ubiegać się o nią mogą: samorządy gmin wiejskich, wiejsko-miejskich lub ich związki, osoby prawne takie, jakie fundacje, stowarzyszenia lub ich związki oraz organizacje pozarządowe, prowadzące statutowo działalność na rzecz rozwoju obszarów wiejskich/wsi. W 2005r do realizacji zakwalifikowano 174 projekty. Projekty finansowane ze środków pilotażowego LEADER+ nie mogą być realizowane z udziałem innych środków publicznych, będą mogły natomiast angażować środki własne gmin. Każda z inicjatyw partnerskich będzie musiała w ciągu roku powołać i ukonstytuować Lokalną Grupę Działania (w formie fundacji, stowarzyszenia lub związku stowarzyszeń, ale nie konsorcjum), a także wypracować zintegrowaną strategię rozwoju obszaru wiejskiego (ZSROW) dla swojego terytorium, aby móc później złożyć kolejną aplikację o przyznanie pomocy na zrealizowanie tejże strategii (w ramach Schematu II pomocy). Nie ma jednak żadnego warunku, który nakazywałby uczestnictwo w Schemacie I, po to aby móc złożyć wniosek do Schematu II.

 Strategia LGD musi mieć charakter innowacyjny i posiadać „motyw wiodący”, którym powinien być co najmniej jeden z tematów zaproponowanych przez Komisję Europejską, czyli:

1. zastosowanie nowych informacji know-how i nowych technologii w celu podniesienia konkurencyjności produktów i usług terenów wiejskich,
2. poprawa jakości życia na obszarach wiejskich,
3. podnoszenie wartości lokalnych produktów, w szczególności poprzez wspieranie wspólnych działań podejmowanych przez małe podmioty produkcyjne, dzięki którym uzyskują lepszy dostęp do rynku,
4. waloryzacja lokalnych zasobów naturalnych i kulturalnych, w tym podnoszenie wartości miejsc objętych Programem Natura 2000.

Dwa etapy (Schematy) Pilotażowego Programu LEADER+

Ile:  5,7 mln euro

Dla kogo: Samorządy gmin wiejskich, wiejsko-miejskich lub ich związki, osoby prawne: fundacje stowarzyszenia lub ich związki oraz organizacje pozarządowe (inne niż wymienione wyżej)

1. wsparcie przygotowania Zintegrowanej Strategii Rozwoju Obszarów Wiejskich (ZSROW)
2. wsparcie procesu tworzenia LGD
3. promocja obszarów wiejskich
4. mobilizacja ludności do wzięcia aktywnego udziału w procesie rozwoju obszarów wiejskich (działania szkoleniowe, informacyjne, doradcze)

Ile: 13,3 mln euro

Dla kogo: utworzone w Schemacie I Lokalne Grupy Działania (LGD)

Na jakie działania:

1. wsparcie działalności LGD na rzecz realizacji strategii
2. promocja obszarów wiejskich
3. mobilizacja ludności do wzięcia aktywnego udziału w procesie rozwoju obszarów wiejskich
4. upowszechnianie i wymiana informacji o inicjatywach związanych z aktywizacją ludności wiejskiej

1. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi: www.minrol.gov.pl SPO ROL i Uzupełnienie do SPO ROL
2. Fundacja Programów Pomocy dla Rolnictwa FAPA, Instytucja Wdrażająca dla Pilotażowego Programu LEADER+: www.fapa.org.pl
3. Punkt kontaktowy LEADER+: LEADER+

Na czym polega podejście Leader

OSIEM CECH OBSZARU

Zasoby obszaru wiejskiego, na którym może być stosowana metoda LEADER, obejmuje: zasoby materialne, zasoby ludzkie, gospodarka i miejsca pracy, umiejętności i kompetencje, kultura i tożsamość, zarządzanie i demokracja, wizerunek, relacje zewnętrzne. Przeanalizowanie tych zasobów i najważniejszych dla lokalnej społeczności wyzwań pozwala na wypracowanie strategii, specyficznej dla tego obszaru. Dzięki bliskim związkom z obszarem i odpowiednią reprezentatywnością różnych środowisk, Lokalna Grupa Działania zajmuje się wdrażaniem takiej strategii. Granice obszaru, na którym ma być wdrożony projekt, niekoniecznie opierają się na podziale administracyjnym, lecz raczej na jednorodności obszaru wiejskiego i możliwości zarządzania projektem. Skala wielkości jest określana jako obszar zamieszkiwany przez 10 000 do 100 000 mieszkańców.

Co daje stosowanie takiego podejścia. Nie tylko nowe miejsca pracy i lepsze, dające się drożej sprzedać produkty, ale i równie ważne choć trudniej mierzalne efekty: mieszkańcy wsi przekonują się, że mogą wiele dokonać sami dla poprawy swego życia i przyszłości swojego regionu. W podejściu LEADER społeczności wiejskich nie dostają ani ryby, ani wędki, lecz uczą się wiązać sieci i razem łowić... Szczegółowa wartość podejścia LEADER to również:

1. całościowy i zrównoważony rozwój dostosowany do specyfikacji danego obszaru, uwzględniający jednocześnie sprawy rozwoju gospodarczego, aspekty społeczne, kulturowe troskę o środowisko;
2. lepsze wykorzystanie lokalnych zasobów, w tym potencjału ludzi i organizacji, dzięki stworzeniu warunków dla nowych pomysłów i synergii;
3. budowanie kapitału społecznego; subregion, w którym organizacje, firmy i ludzie umieją ze sobą współpracować, mają do siebie zaufanie i dzielą te same wartości, rozwija się lepiej niż inne.

Co jeszcze warto mieć na uwadze

OBSZAR DZIAŁANIA, PARTNERSTWO I PODEJŚCIE ODDOLNE

Doświadczenie w krajach „piętnastki” pokazały, że teren o liczbie mieszkańców od 10.000 do 100.000 to obszar, na którym można skutecznie wdrażać zintegrowaną strategię rozwoju subregionu. Potrzebna jest, bowiem – zwłaszcza, jeśli planuje się podniesienie konkurencyjności regionu – „masa krytyczna” zasobów, ale również spójność geograficzna, ekonomiczna i kulturowa oraz tożsamość subregionu. Tożsamość łatwiej wzmacniać, łatwiej różnym organizacjom i podmiotom zacząć współpracować i zadbać o autentyczne, szerokie włączenie mieszkańców w tworzenie i realizację strategii, jeśli działa się na obszarze mniejszym, stąd górny limit obszaru w programie LEADER.

LEADER JAKO PROGRAM UZUPEŁNIAJĄCY SIĘ Z INNYMI DZIAŁALNIAMI

Nawet w krajach „piętnastki” LEADER nie finansuje dużych inwestycji, lecz tylko małe. Z założenia uzupełnia się z innymi działaniami i programami. Taka komplementarność możliwa jest również wtedy, gdy – jak w Pilotażowym Programie w Polsce – nie dysponuje własnymi środkami na inwestycje; LEADER wówczas animuje i mobilizuje zasoby i skupia się na działaniach niematerialnych, przygotowując warunki (np. dokumentacja, analizy) do skuteczniejszej realizacji inwestycji materialnych, finansowych z innych źródeł.